اختلال یادگیری املا یا اختلال دیکته نویسی یکی از مشکلات یادگیری است که می‌تواند در نوشتن صحیح کلمات و رعایت قواعد املایی برای کودک دشواری ایجاد کند. پیش از انتخاب روش مناسب برای درمان اختلال یادگیری املا، لازم است علت اشتباهات املایی کودک مشخص شود. برخی کودکان هنگام نوشتن، حروف یا بخش‌هایی از کلمات را جا می‌اندازند، جابه‌جا می‌نویسند یا بارها یک واژه را به شکل نادرست ثبت می‌کنند.
اختلال دیکته نویسی با مشکلات نوشتن ارتباط دارد، اما با نارسانویسی کاملاً یکسان نیست. نارسانویسی می‌تواند به مشکلاتی در مهارت نوشتن، از جمله شکل‌دهی حروف، خوانایی دست‌خط و روانی نوشتن اشاره داشته باشد. شناخت تفاوت این مشکلات به انتخاب روش مناسب برای درمان اختلال نارسانویسی و اختلال یادگیری املا کمک می‌کند.
در این مقاله، سید مصطفی حسینی، مدیر گروه روانشناسی و علوم اعصاب نیک مهر، به بررسی علل اختلالات املایی، انواع خطاهای دیکته نویسی و روش‌های درمان اختلال یادگیری املا و نارسانویسی می‌پردازد.
مدت زمان مطالعه : 6 دقیقه
اختلال یادگیری املا به مشکلات پایدار در یادگیری و به‌کارگیری صحیح قواعد املایی گفته می‌شود که می‌تواند در نوشتن کلمات، تشخیص شکل صحیح واژه‌ها و یادآوری ترتیب حروف بروز پیدا کند. کودک ممکن است یک کلمه را بارها به شکل اشتباه بنویسد، با وجود اینکه شکل صحیح آن قبلاً به او آموزش داده شده است.
البته هر اشتباه املایی به معنای وجود اختلال یادگیری نیست. برای تشخیص این مشکل باید عواملی مانند کیفیت آموزش، میزان تمرین، سن کودک، مهارت‌های زبانی، حافظه و توجه او بررسی شوند.
درمان اختلال یادگیری املا زمانی اثربخش‌تر خواهد بود که نوع خطاهای کودک مشخص شود و تمرین‌ها و مداخلات تخصصی متناسب با نیازهای او انتخاب شوند.
برای انتخاب روش مناسب درمان اختلال دیکته نویسی، ابتدا باید مشخص شود کودک در کدام بخش از فرایند نوشتن مشکل دارد. اشتباهات املایی می‌توانند دلایل متفاوتی داشته باشند و شناسایی الگوی خطاها به تعیین مسیر مداخله کمک می‌کند.
حافظه دیداری در یادآوری شکل نوشتاری کلمات نقش دارد. برخی کودکان در به خاطر سپردن شکل صحیح واژه‌ها مشکل دارند و ممکن است هنگام نوشتن، حروف نامناسبی را جایگزین کنند یا ترتیب نوشتاری کلمه را به‌درستی به یاد نیاورند.
برای مثال، کودک ممکن است کلمه «منظور» را به شکل «منزور»، کلمه «نظم» را به شکل «نزم» و کلمه «عسل» را به شکل «اسل» بنویسد.
البته این اشتباهات به‌تنهایی ضعف حافظه دیداری را ثابت نمی‌کنند و ممکن است عوامل زبانی، آموزشی یا شناختی دیگری نیز در بروز آن‌ها نقش داشته باشند. به همین دلیل، در فرایند درمان اختلال یادگیری املا باید نوع اشتباهات کودک به‌دقت بررسی شود.
در دیکته نویسی، کودک باید صداهای شنیده‌شده را تشخیص دهد، آن‌ها را در ذهن پردازش کند و به حروف مناسب تبدیل کند. اگر در تشخیص یا پردازش صداهای گفتاری مشکلی وجود داشته باشد، ممکن است کودک واژه‌ها را متفاوت از شکل صحیح آن‌ها بنویسد.
برای مثال، ممکن است کلمه «گوسفند» را به شکل «گوسوند»، کلمه «فواره» را به شکل «فباره» یا کلمه «مسواک» را به شکل «مسباک» بنویسد.
در این شرایط، لازم است مهارت‌های شنیداری، تشخیص صداهای گفتاری و ارتباط میان صدا و حرف بررسی شوند. این ارزیابی می‌تواند در انتخاب تمرین‌های مناسب برای درمان اختلال یادگیری املا مؤثر باشد.
برخی کودکان هنگام نوشتن دیکته، به دلیل بی‌دقتی یا دشواری در حفظ توجه، بخشی از حروف یک کلمه را جا می‌اندازند یا حروف را به شکل نادرست ثبت می‌کنند.
برای مثال، ممکن است کلمه «درباره» را به شکل «درباه»، کلمه «شیرینی» را به شکل «سیرینی» و کلمه «نهفته» را به شکل «نهفنه» بنویسند.
اگر اشتباهات کودک در اثر مشکل توجه ایجاد شده باشند، شناسایی این مسئله می‌تواند در انتخاب روش مناسب درمان اختلال دیکته نویسی اهمیت داشته باشد. با این حال، نباید تمام اشتباهات املایی را صرفاً به کمبود توجه نسبت داد.
گاهی کودک حروف، کلمات و قواعد املایی را به‌اندازه کافی یاد نگرفته است. سرعت بالای آموزش، تمرین ناکافی یا آموزش نامتناسب با نیازهای کودک می‌تواند باعث شود برخی واژه‌ها و قواعد را به‌درستی یاد نگیرد.
برای مثال، ممکن است کلمه «کلاس بزرگ» را به شکل «کلاسه بزرگ»، عبارت «مدرسه من» را به شکل «مدرس من» یا کلمه «زندگی» را به شکل «زنده‌گی» بنویسد.
در این موارد، بررسی روش آموزش و تمرین هدفمند می‌تواند به بهبود عملکرد کودک کمک کند. بنابراین، پیش از تشخیص اختلال یادگیری املا باید مشخص شود که کودک آموزش کافی و متناسب دریافت کرده است یا خیر.
برخی کودکان در مراحل اولیه یادگیری نوشتن، حروف یا اعداد را به شکل وارونه یا قرینه می‌نویسند. این رفتار در دوره یادگیری نوشتن ممکن است بخشی از روند رشد مهارت‌های نوشتاری باشد و لزوماً به معنای وجود اختلال یادگیری نیست.
اگر وارونه‌نویسی پس از گذشت زمان و دریافت آموزش مناسب همچنان ادامه پیدا کند، به‌ویژه اگر با مشکلات دیگری در خواندن یا نوشتن همراه باشد، بهتر است مهارت‌های نوشتاری و یادگیری کودک ارزیابی شوند.
در چنین شرایطی، تشخیص علت مشکل به انتخاب روش مناسب برای درمان اختلال یادگیری املا کمک می‌کند.
حافظه توالی دیداری به یادآوری ترتیب اطلاعات دیداری کمک می‌کند. برخی کودکان هنگام نوشتن، ترتیب حروف را به‌درستی به خاطر نمی‌سپارند و آن‌ها را جابه‌جا می‌کنند.
برای مثال، ممکن است کلمه «مادر» را به شکل «مارد» بنویسند یا در ترتیب حروف یک واژه دیگر اشتباه کنند.
البته هر جابه‌جایی حروف لزوماً ناشی از ضعف حافظه توالی دیداری نیست. برای تعیین علت اصلی باید نمونه‌های نوشتاری کودک و سایر مهارت‌های مرتبط بررسی شوند. این کار یکی از مراحل مهم در انتخاب روش مناسب درمان اختلال یادگیری املا است.
مشکلات نوشتن می‌توانند تجربه‌های ناخوشایندی برای کودک ایجاد کنند. برای مثال، اگر دست‌خط کودک به‌سختی خوانده شود، ممکن است نوشته صحیح او نیز به‌درستی ارزیابی نشود. تکرار چنین تجربه‌هایی می‌تواند باعث کاهش انگیزه، اضطراب هنگام نوشتن و افت اعتمادبه‌نفس شود.
به همین دلیل، در کنار تمرین مهارت‌های نوشتاری و املایی، باید به تجربه‌های تحصیلی و وضعیت هیجانی کودک نیز توجه شود.
نارسانویسی به مشکلاتی گفته می‌شود که بر فرایند نوشتن تأثیر میگذارند. این مشکلات ممکن است در شکل‌دهی حروف، خوانایی دست‌خط، اندازه و فاصله حروف، سرعت نوشتن یا هماهنگی حرکات دست هنگام نوشتن دیده شوند.
برای مثال، ممکن است کودک شکل حروف را به‌درستی ایجاد نکند، فاصله مناسبی میان کلمات نگذارد یا برای نوشتن یک جمله ساده به زمان زیادی نیاز داشته باشد.
تفاوت مهم اختلال یادگیری املا با نارسانویسی این است که کودک دارای مشکل املایی ممکن است کلمات را ناخوانا اما از نظر املایی درست بنویسد یا دست‌خط خوانایی داشته باشد اما کلمات را اشتباه بنویسد. البته این دو مشکل می‌توانند همزمان نیز وجود داشته باشند.
در ارزیابی و درمان اختلال نارسانویسی، عواملی مانند مهارت‌های حرکتی ظریف، نحوه در دست گرفتن مداد، وضعیت نشستن، هماهنگی چشم و دست و میزان روانی نوشتن مورد توجه قرار می‌گیرند.
دارو درمانی به‌طور مستقیم مهارت املانویسی را آموزش نمی‌دهد و درمان اختصاصی اختلال یادگیری املا محسوب نمی‌شود. با این حال، اگر کودک همزمان با مشکلات دیگری مانند اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی مواجه باشد، پزشک متخصص ممکن است برای مدیریت آن مشکل، درمان دارویی را در نظر بگیرد.
بنابراین، استفاده از دارو باید بر اساس تشخیص تخصصی انجام شود و جایگزین آموزش هدفمند و مداخلات موردنیاز برای بهبود مهارت‌های نوشتاری نباشد.
یکی از مراحل مهم درمان اختلال دیکته نویسی، بررسی نمونه‌های دیکته کودک و شناسایی الگوی اشتباهات اوست. درمانگر می‌تواند چند نمونه از نوشته‌های اخیر دانش‌آموز را بررسی کند و مشخص کند که بیشترین خطاها در کدام گروه قرار می‌گیرند.
برای مثال، اگر کودک بیشتر حروف را جا می‌اندازد، تمرین‌ها باید متناسب با همین مشکل طراحی شوند. اگر اشتباهات او بیشتر در تشخیص صداها، یادآوری شکل کلمات یا رعایت قواعد املایی باشد، لازم است همان مهارت‌ها به‌صورت هدفمند تمرین شوند.
در درمان اختلال نارسانویسی نیز تمرین‌های متناسب با مشکل کودک، مانند بهبود شکل‌دهی حروف، هماهنگی حرکتی و روانی نوشتن، می‌توانند مورد استفاده قرار گیرند.
در صورت نیاز، روانشناس کودک و کاردرمانگر می‌توانند در ارزیابی و طراحی برنامه مداخله‌ای متناسب با شرایط کودک مشارکت داشته باشند.
ابزارهای نوروساینس مانند نوروفیدبک و لورتا به‌عنوان بخشی از برنامه مداخله می تواند در خصوص افراد دارای اختلال یادگیری استفاده شود. این روش ها روی سیستم عصب شناختی فرد تاثیر میگذارند و باعث می شوند نقاطی از مغز که دچار مشکل است بهبود پیدا کنند و بالطبع آن اختلال یادگیری فرد بهبود پیدا کند. البته لازم به ذکر است که پروتکل های درمانی که توسط متخصص این حیطه نوشته می شود از خود دستگاه مهمتر است چون اگر پروتکل اشتباه نوشته شود درمانی صورت نگیرد.
درمان اختلال یادگیری در گروه روانشناسی و علوم اعصاب نیک مهر به دو بخش خدمات مرتبط با روانشناسی کودک و نوجوان و خدمات مربوط به نوروساینس تقسیم می شود. در بخش نوروساینس، دکتر نیما گنجی بوسیله نقشه مغزی علت اختلال یادگیری مراجع را مورد ارزیابی قرار داده و بر مبنای آن پروتکل درمانی مختص مراجع نوشته می شود و کار با لورتا و یا نوروفیدبک انجام خواهد شد. در بخش روانشناسی کودک و نوجوان، سودابه خاکپور و محبوبه باقری فعالیت دارند که اگر کار درمان به این دو درمانگر مربوط شود همزمان با لورتا یا نوروفیدبک کار با روانشناس هم انجام خواهد شد.
نویسنده : سید مصطفی حسینی ، مدیر گروه روانشناسی و مرکز نوروفیدبک نیک مهر
این مطلب را به اشتراک بگذارید
لطفاً در زیر نظر خود را در خصوص این مقاله بیان و اگر سوالی دارید مطرح نمائید.
18 پاسخ
سلام من پسرم کلاس پنجم املا که مینویسه بعضی. حروف را نمیزا ره و کند مینویسه یا ضعیف راضیعف مینویسه چکار کنم ممنون
سلام و وقتتون بخیر برای درمان تشریف بیارید چون باید درمان صورت بگیرد
سلام من دختر کلاس اولی دارم وهیچ دقت درنوشتن دیکته نداره چکارش کنم
سلام، باید توسط دکتر گنجی ارزیابی شوند تا علت بی دقتی ایشون مشخص شود
سلام دخترم تقریبا در خانه املا را درست مینویسه ولی در کلاس پر از غلطه نمیدونم بخاطر جمعیت زیاد کلاسشون که همه با همذصدل کشی می‌کنند یا مثلا تو خونه ی لغت را تمرین میکنه بعد همون را در کلاس اشتباه مینویسه
سلام و وقتتون بخیر احتمالا فرزندتون دچار عدم تمرکز و توجه یا اضطراب است. باید مورد بررسی قرار بگیرد
سلام من دخترم الان کلاس سوم ابتدایی هست ازدوره ی پیش دبستانی تاپارسال انلاین بوده املاخودم ازش میگیرم یامعلم خصوصیش ازش میگیره خیلی خوبه ولی نمیدونم چراتوکلاس درس معلم مدرسه اش ازش گله منده میگه تمرکزحواس نداره املاش صعیفه چیکارکنم
سلام و وقتتون بخیر ایشان باید ارزیابی شود که چرا در کلاس به اینگونه است. می تواند علت های مختلفی از جمله استرس و اضطراب یا عدم تمرکز یا اختلال یادگیری باعث این موضوع شده باشد
سلام پسر من در نوشتن کلمات برای مثال نوشتن کتابه من به جای کتاب من و نیز برگ ای به جای برگه ای و نیز ازیز به حای عزیز و شوده به جای شده
همچین اشتباهاتی داره
چه کمکی باید بهش بشه
متاسفانه تکرار و تمرین زیاد هم خیلی تاثیر تداره
ایشان اختلال یادگیری داره و باید حتما تحت نظر متخصص قرار بگیره و در این زمینه شما کمک خاصی نمی تونید انجام بدید چون سیستم شناختی دچار مشکل است
من هجده سالمه و املا هیچ وقت نقطه قوتم نبوده :)) مثلا تنها در صورتی که بهش دقیق شده باشم، انتخاب رو انتخواب نمی نویسم. این یه چیزی طبیعیه و بخاطر بی دقتی مثال زدنیمه؟ و یا اختلالیه که باید پیگیریش کنم؟ علاوه بر اون مورد بی دقتی و املا، کلمات مشابه مثل اقدام و ادقام تو ذهن من واقعا شبیه بهمن و ممکنه برای یه مدت خیلی طولانی متوجه نشم دارم از کدومشون استفاده می کنم.
سلام و وقتتون بخیر، به نظر دارای اختلال یادگیری هستید ولی باید از نظر تمرکز و توجه هم چک شوید که در هر دو صورت باید برای درمان اقدام کنید.
سلام من که برای کودکم دسترسی به روانشناس کودک و متخصص ندارم چه کار کنم؟
سلام باید کتاب بخرید و یه سری تمرینات رفتاری انجام دهید
سلام وقت بخیر
ممنونم
عالی
فقط هیچ راهکاری ک اگر فعلا دسترسی ب روانشناس و روانپزشک و کلینیک نداریم
ارایه نشده بود.
مثلاً من مادر یا معلم ک بااین مسیله چالش دارم
درحاضر چه میتوان کرد؟
سلام و وقتتون بخیر، راهکارها در کتاب هایی که به همین عنوان می باشد می توانید تهیه و انجام دهید. منتهی تمام این موارد باید در کنار درمان قرار بگیرد تا نتیجه بخش باشد
با سلام طبق این مقاله من فکر می کنم دخترم اختلال در نوشتن داره آیا راه حلی وجود داره ک من بتونم تو خونه کمکش کنم علاوه بر کارهایی ک دکتر انجام میده؟؟؟
سلام، معمولاً کسانی که اختلال یادگیری دارند باید حتما برای درمان اقدام کنند چون ضعف در سیستم های شناختی است که باعث این موضوع می شه و در کنار اون کاردرمانگر و یا روانشناس یکسری تمرین ها رو در جهت جلسات درمانی به والدین آموزش می دهد که در جهت درمان تسریع ایجاد شود از جمله اینکه مورد سرزنش قرار نگیرد، تکالیف کوتاه کوتاه به ایشان داده شود و…