اختلالات یادگیری به مشکلاتی گفته می‌شود که باعث می‌شوند فرد در یادگیری مهارت‌های تحصیلی مانند خواندن، نوشتن یا ریاضی با دشواری مواجه شود. این مشکلات ممکن است با وجود آموزش مناسب و تلاش فرد همچنان ادامه پیدا کنند و بر عملکرد تحصیلی او تأثیر بگذارند.
اختلال یادگیری می‌تواند در یک یا چند زمینه بروز کند؛ برای مثال، کودک ممکن است در خواندن کلمات، یادگیری قواعد املایی، نوشتن یا انجام محاسبات ریاضی مشکل داشته باشد. این مشکلات لزوماً به معنای کم‌هوشی، تنبلی یا تلاش نکردن کودک نیستند و برای شناخت علت آن‌ها، ارزیابی دقیق شرایط یادگیری و توانایی‌های فرد ضروری است.
در بررسی اختلالات یادگیری، عواملی مانند سطح توانایی‌های شناختی، شرایط آموزشی، وضعیت بینایی و شنوایی و مشکلات عاطفی یا روان‌شناختی نیز باید در نظر گرفته شوند. وجود برخی از این مشکلات لزوماً اختلال یادگیری را رد نمی‌کند؛ زیرا ممکن است چند عامل به‌صورت هم‌زمان بر یادگیری فرد تأثیر بگذارند.
اختلالات یادگیری می‌توانند به شکل‌های مختلفی بروز کنند. برخی از مهم‌ترین زمینه‌های آن عبارت‌اند از:
* اختلال یادگیری خواندن: فرد در مهارت‌هایی مانند تشخیص کلمات، روان‌خوانی یا درک مطلب با دشواری مواجه می‌شود. نارساخوانی یکی از اصطلاحات مرتبط با این حوزه است.
* اختلال یادگیری املا: فرد در یادگیری قواعد املایی، به‌خاطر سپردن شکل صحیح کلمات یا نوشتن درست آن‌ها مشکل دارد.
* اختلال یادگیری ریاضی: فرد ممکن است در درک مفاهیم عددی، یادگیری محاسبات یا حل مسائل ریاضی با مشکل روبه‌رو شود.
* اختلال یادگیری نوشتن: مشکلات نوشتاری می‌توانند در زمینه‌هایی مانند سازمان‌دهی نوشته، جمله‌نویسی، املا یا مهارت‌های حرکتی موردنیاز برای نوشتن ظاهر شوند. نارسانویسی نیز به برخی از مشکلات مربوط به نوشتن اشاره دارد و باید متناسب با نوع مشکل بررسی شود.
برای آشنایی بیشتر با هر یک از این موارد، می‌توانید مقالات تخصصی اختلالات یادگیری را مطالعه کنید.
برای کمک به فرد دارای اختلال یادگیری، ابتدا باید نوع و میزان دشواری او مشخص شود. روش‌های مورد استفاده نیز باید متناسب با نیازهای هر فرد انتخاب شوند. آموزش تخصصی و هدفمند، مداخلات روان‌شناختی و در صورت نیاز کاردرمانی می‌توانند در بهبود مهارت‌های یادگیری نقش داشته باشند.
در برخی شرایط، متخصص ممکن است روش‌های تکمیلی مانند نوروفیدبک را نیز بررسی کند؛ بااین‌حال، انتخاب این روش‌ها باید بر اساس ارزیابی تخصصی و شواهد علمی مربوط به مشکل فرد انجام شود و نباید موفقیت قطعی هیچ روشی را تضمین‌شده دانست.
برای آشنایی کامل‌تر با روش‌های ارزیابی و مداخلات مرتبط، مقاله جامع درمان اختلال یادگیری را مطالعه کنید.
رفتار والدین و معلمان می‌تواند بر انگیزه، اعتمادبه‌نفس و تجربه یادگیری کودک تأثیر بگذارد. کودک دارای اختلال یادگیری بیش از سرزنش و مقایسه، به آموزش متناسب با نیازهای خود، تشویق و فرصت کافی برای تمرین نیاز دارد.
۱. به‌جای تمرکز بر اشتباهات، به پاسخ‌های درست توجه کنید. هنگام بررسی تمرین یا تصحیح دیکته، علاوه بر اشتباهات، تعداد واژه‌هایی را که کودک به‌درستی نوشته است نیز در نظر بگیرید.
۲. پیشرفت‌های کودک را تشویق کنید. به‌جای گفتن «متأسفانه باز هم چند غلط داری»، می‌توانید بگویید: «خوشحالم که این تعداد از کلمات را درست نوشتی.»
۳. از روش‌های آموزشی مرحله‌به‌مرحله استفاده کنید. برای مثال، هنگام تمرین املا می‌توانید از کودک بخواهید شکل صحیح کلمه را با دقت نگاه کند، آن را بنویسد و سپس بدون نگاه کردن دوباره بنویسد. این تمرین باید متناسب با نیاز کودک باشد.
۴. تمرین‌ها را به فعالیت‌هایی جذاب تبدیل کنید. بازی‌های مناسب می‌توانند به تمرین توجه، حافظه و مهارت‌های موردنیاز برای یادگیری کمک کنند.
۵. از مقایسه کودک با دیگران بپرهیزید. هر کودک سرعت یادگیری متفاوتی دارد. پیشرفت او را با عملکرد قبلی خودش مقایسه کنید.
۶. به تلاش و پیشرفت‌های کوچک توجه کنید. تشویق مناسب و متناسب با پیشرفت واقعی کودک می‌تواند انگیزه او را برای ادامه تمرین افزایش دهد.
۷. از سرزنش کردن به‌دلیل بدخطی یا اشتباهات املایی خودداری کنید. به‌جای قضاوت درباره عملکرد کودک، مهارتی را که نیاز به تمرین دارد مشخص کنید و برای بهبود آن راهکار ارائه دهید.
۸. از برچسب زدن به کودک پرهیز کنید. عباراتی مانند «تنبل»، «بی‌دقت» یا «کم‌هوش» می‌توانند اعتمادبه‌نفس کودک را کاهش دهند و تجربه یادگیری را برای او دشوارتر کنند.
۹. زمان آموزش را متناسب با توانایی و میزان خستگی کودک تنظیم کنید. اگر کودک خسته یا کلافه شده است، استراحت کوتاه و بازگشت به تمرین در زمان مناسب می‌تواند مفید باشد.
۱۰. به کودک فرصت فکر کردن بدهید. به‌جای اینکه بلافاصله پاسخ صحیح را در اختیار او قرار دهید، با پرسش‌های راهنما کمک کنید تا در حد توان خود پاسخ را پیدا کند.
۱۱. تکالیف را به بخش‌های کوتاه‌تر تقسیم کنید. انجام مرحله‌به‌مرحله تکالیف می‌تواند فشار روانی را کاهش دهد و تمرکز کودک را بهتر حفظ کند.
۱۲. روش‌های ناموفق را بدون تغییر تکرار نکنید. اگر یک روش آموزشی برای کودک نتیجه‌بخش نبوده است، بهتر است شیوه آموزش با توجه به نیازهای او بازبینی شود.
۱۳. محیط یادگیری آرام و دلپذیری فراهم کنید. از ایجاد موقعیت‌هایی که کودک را مضطرب یا دستپاچه می‌کنند، به‌ویژه هنگام تمرین و ارزیابی، تا حد امکان خودداری کنید.
به یاد داشته باشید که حمایت والدین و معلمان در کنار ارزیابی تخصصی و آموزش متناسب با نیازهای کودک می‌تواند به بهبود تجربه یادگیری و افزایش اعتمادبه‌نفس او کمک کند.
دنبال چه موضوعی هستید؟
در میان مقالات روانشناسی و علوم اعصاب نیک مهر جست‌وجو کنید.
