اختلال یادگیری ریاضی یکی از انواع اختلالات یادگیری است که می‌تواند توانایی کودک در درک اعداد، محاسبات، مفاهیم ریاضی و حل مسئله را تحت تأثیر قرار دهد. این اختلال با تنبلی یا کم‌هوشی کودک یکسان نیست و ممکن است کودکی با وجود توانایی مناسب در سایر زمینه‌های یادگیری، در ریاضی با مشکلات قابل‌توجهی مواجه باشد.
در این مقاله، سید مصطفی حسینی، مدیر گروه روانشناسی و علوم اعصاب نیک مهر، به بررسی این موضوع می‌پردازد که اختلال یادگیری ریاضی چیست، چه علائمی دارد، انواع اختلال یادگیری ریاضی کدام‌اند، چه عواملی در بروز آن نقش دارند و برای درمان اختلال یادگیری ریاضی در کودکان و بزرگسالان چه روش‌هایی وجود دارد.
مدت زمان مطالعه : 10 دقیقه
برای درمان اختلال یادگیری ریاضی که زیر مجموعه درمان اختلال یادگیری است، ابتدا باید شناخت مناسبی از ویژگی‌های این اختلال داشته باشیم.
کودکان دارای اختلال یادگیری ریاضی ممکن است در درک مفهوم عدد و مقدار دچار مشکل باشند. برای مثال، ممکن است کودک عدد ۴ را ببیند و بتواند آن را نام ببرد، اما درک دقیقی از مقدار آن نداشته باشد یا نتواند تفاوت مقدار ۴ و ۵ را به‌درستی تشخیص دهد.
برخی کودکان نیز در مقایسه اعداد با یکدیگر مشکل دارند یا برای انجام این کار به زمان بیشتری نیاز دارند. بخشی از این مشکلات می‌تواند با نحوه پردازش اطلاعات عددی و فضایی مرتبط باشد.
اختلال یادگیری ریاضی می‌تواند در سال‌های مدرسه خود را بیشتر نشان دهد و در برخی افراد، اگر مداخله مناسبی انجام نشود، مشکلات مربوط به اعداد و محاسبات ممکن است در بزرگسالی نیز ادامه پیدا کند.
یکی از مشکلات رایج در اختلال یادگیری ریاضی، دشواری در درک جایگاه اعداد و مقایسه آنها با یکدیگر است.
برای مثال، ممکن است کودک در تشخیص اینکه کدام عدد بزرگ‌تر است یا یک عدد در چه موقعیتی از ترتیب اعداد قرار می‌گیرد، مشکل داشته باشد.
در برخی کودکان، شکل‌گیری خط عددی ذهنی نیز ممکن است با دشواری یا سرعت کمتری انجام شود.
مشکلات مربوط به اعداد ممکن است در سال‌های بعدی زندگی نیز خود را نشان دهد. برای مثال، فرد ممکن است در محاسبه هزینه‌ها، مدیریت دخل و خرج، محاسبات مالی یا استفاده از اعداد در موقعیت‌های روزمره مشکل داشته باشد.
البته وجود چنین مشکلی به تنهایی به معنی اختلال یادگیری ریاضی نیست و باید در کنار سایر علائم بررسی شود.
برخی افراد دارای اختلال یادگیری ریاضی ممکن است در درک زمان، ترتیب رویدادها یا برنامه‌ریزی فعالیت‌ها نیز با مشکل مواجه شوند.
این موضوع می‌تواند به دشواری در درک توالی و روابط عددی مرتبط باشد.
نکته مهم این است که اختلال یادگیری ریاضی الزاماً به معنی ضعف در تمام توانایی‌های شناختی نیست. ممکن است کودک در زمینه زبان، خلاقیت یا سایر مهارت‌ها عملکرد خوبی داشته باشد، اما در پردازش اعداد و مفاهیم ریاضی مشکل داشته باشد.
کودک ممکن است اعداد را نامنظم بنویسد، جای اعداد را تغییر دهد یا علامت‌های ریاضی را به شکل نادرست به کار ببرد.
ممکن است کودک هنگام انجام یک مسئله، عملیاتی متفاوت با دستور سؤال انجام دهد؛ برای مثال به جای ضرب، تقسیم انجام دهد یا در انتخاب عملیات مناسب دچار اشتباه شود.
در برخی کودکان، تشخیص صحیح اعداد یا تفاوت میان آنها دشوار است و ممکن است اعداد با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.
مفاهیمی مانند تفاوت و تشابه، طبقه‌بندی، ترتیب و مقایسه از پایه‌های یادگیری ریاضی هستند. ضعف در این مفاهیم می‌تواند یادگیری مهارت‌های پیچیده‌تر ریاضی را دشوار کند.
کودک ممکن است در درک یا انجام عملیات‌هایی مانند: جمع – تفریق – ضرب – تقسیم مشکل داشته باشد.
یکی از مشکلات مهم در برخی کودکان دارای اختلال یادگیری ریاضی، دشواری در حل مسائل است. در این حالت ممکن است کودک مفهوم سؤال را متوجه شود، اما نتواند اطلاعات موجود را برای رسیدن به پاسخ مناسب سازمان‌دهی کند.
برخی کودکان ممکن است در ترتیب دادن فعالیت‌ها، درک توالی اتفاقات و زمان‌بندی کارها مشکل داشته باشند.
مهارت‌های منطقی در درک روابط میان مفاهیم، حل مسئله و یادگیری مفاهیم پیچیده‌تر ریاضی نقش دارند.
بخشی از یادگیری ریاضی به توانایی درک و پردازش اطلاعات کلامی مرتبط است. کودک باید بتواند دستورها و مفاهیم مربوط به مسائل ریاضی را به‌درستی درک کند.
توانایی مقایسه مقدارها، تخمین زدن و درک روابط عددی از مهارت‌هایی هستند که الزاماً به زبان وابسته نیستند و می‌توانند در یادگیری ریاضی نقش داشته باشند.
توانایی‌های فضایی در یادگیری برخی مفاهیم ریاضی، به‌خصوص هندسه و درک روابط مکانی، اهمیت دارند. ضعف در این زمینه ممکن است باعث شود کودک در برخی بخش‌های ریاضی با مشکل مواجه شود.
توجه و تمرکز مناسب برای یادگیری و انجام محاسبات ریاضی ضروری است. اگر کودک همزمان با اختلال یادگیری ریاضی دچار مشکلات جدی توجه و تمرکز باشد، لازم است این موضوع نیز در فرایند ارزیابی و درمان مورد توجه قرار گیرد.
مفاهیم آموزشی باید متناسب با سطح رشد شناختی کودک ارائه شوند. مفاهیمی مانند حجم، وزن، طول، سطح، طبقه‌بندی و ترتیب باید متناسب با توانایی‌های رشدی و آموزشی کودک آموزش داده شوند.
همچنین کودک باید مفاهیم پایه‌ای مانند بلند و کوتاه، تنگ و گشاد، کلفت و نازک، کوچک و بزرگ و همچنین ترتیب اعداد مانند اول، دوم و سوم را به‌درستی درک کرده باشد.
درمان اختلال یادگیری ریاضی باید بر اساس نوع مشکل و شرایط هر کودک انجام شود. پیش از انتخاب روش درمان، لازم است مشخص شود کودک دقیقاً در کدام بخش از یادگیری ریاضی مشکل دارد و آیا مشکلات دیگری مانند نقص توجه، مشکلات زبانی یا مشکلات شناختی نیز وجود دارند یا خیر.
روش‌های مداخله می‌توانند شامل آموزش و توانبخشی تخصصی، روان‌شناختی و در برخی موارد مداخلات مرتبط با علوم اعصاب باشند.
ابزارهای نوروساینس مانند نوروفیدبک و لورتا به‌عنوان بخشی از برنامه مداخله می تواند در خصوص افراد دارای اختلال یادگیری استفاده شود. این روش ها روی سیستم عصب شناختی فرد تاثیر میگذارند و باعث می شوند نقاطی از مغز که دچار مشکل است بهبود پیدا کنند و بالطبع آن اختلال یادگیری فرد بهبود پیدا کند. البته لازم به ذکر است که پروتکل های درمانی که توسط متخصص این حیطه نوشته می شود از خود دستگاه مهمتر است چون اگر پروتکل اشتباه نوشته شود درمانی صورت نگیرد.
دارودرمانی به طور مستقیم اختلال یادگیری ریاضی را درمان نمی‌کند. با این حال، اگر کودک همزمان با مشکلات دیگری مانند اختلال توجه و بیش‌فعالی مواجه باشد، روانپزشک ممکن است برای مدیریت این مشکلات دارو تجویز کند.
بنابراین دارودرمانی معمولاً به تنهایی روش اصلی درمان اختلال یادگیری ریاضی محسوب نمی‌شود.
یکی از بخش‌های مهم درمان، استفاده از روش‌های تخصصی روان‌شناختی و آموزشی است.
روانشناس کودک یا متخصص مربوطه می‌تواند با استفاده از تمرین‌ها و تکنیک‌های متناسب با توانایی کودک، روی مهارت‌هایی مانند درک عدد، محاسبات، حل مسئله، توجه، حافظه کاری و سایر پیش‌نیازهای یادگیری ریاضی کار کند.
کاردرمانی نیز در صورت نیاز می‌تواند در تقویت برخی مهارت‌های شناختی، حرکتی و عملکردی مرتبط با یادگیری مورد استفاده قرار گیرد.
در گروه روانشناسی و علوم اعصاب نیک مهر، برای درمان اختلال یادگیری ریاضی در کودکان و بزرگسالان از خدمات بخش روانشناسی و علوم اعصاب استفاده می‌شود.
در بخش روانشناسی، سودابه خاکپور، روانشناس کودک و نوجوان، در زمینه ارزیابی و مداخلات روان‌شناختی و آموزشی کودکان فعالیت دارد.
همچنین در بخش علوم اعصاب، دکتر نیما گنجی در ارزیابی و استفاده از روش‌های نوروتراپی فعالیت می‌کند. در صورت مناسب بودن روش‌هایی مانند نوروفیدبک یا لورتا نوروفیدبک، پروتکل مداخله بر اساس شرایط و ارزیابی فرد تعیین می‌شود.
هدف از درمان، شناسایی دقیق نقاط ضعف کودک و تقویت مهارت‌هایی است که در یادگیری ریاضی نقش دارند. در صورت وجود مشکلات همراه مانند نقص توجه و تمرکز نیز این مشکلات می‌توانند در برنامه مداخله مورد توجه قرار بگیرند.
نویسنده : سید مصطفی حسینی ، مدیر گروه روانشناسی و مرکز نوروفیدبک نیک مهر
این مطلب را به اشتراک بگذارید
لطفاً در زیر نظر خود را در خصوص این مقاله بیان و اگر سوالی دارید مطرح نمائید.
